Onderzoek Wonen Limburg en studenten Hogeschool Van Hall Larenstein

Gepubliceerd op: 28-06-2019

Het klimaat verandert, langere periodes van droogte en intensievere buien in kortere tijd. Wat betekent dit en hoe ga je binnen je eigen organisatie daarmee om? Dit is de vraag die woningcoöperatie Wonen Limburg zichzelf heeft gesteld.

Waterklaar (www.waterklaar.nl) is een breed samenwerkingsnetwerk in Limburg om de leefomgeving klimaatbestendig te maken. Wonen Limburg is partner in dit netwerk en heeft circa 30.000 eenheden (woningen, appartementen en bedrijfsgebouwen) in beheer in Limburg en een gedeelte in het oostelijk deel van de provincie Noord-Brabant. Door Wonen Limburg is aan drie studenten van Hogeschool Van Hall Larenstein gevraagd een doelmatige oplossing te bedenken om op structurele en duurzame wijze met de gevolgen van klimaatverandering om te gaan. De focus is daarbij gelegd op de duurzame omgang met hemelwater van rijtjeswoningen, met name door afkoppelen van hemelwater van de riolering. 

DOELMATIG
Wonen Limburg heeft de ambitie om doelmatig met hemelwater om te gaan. Daarbij is naast de financieel-technische haalbaarheid ook de organisatorische inbedding van belang. De ervaring tot nu toe is dat afkoppelen alleen haalbaar is wanneer dit gecombineerd kan worden met andere plannen zoals herinrichting van openbaar gebied en renovatie van woningen. Ook is geconstateerd dat in de planprocessen rondom beheer en onderhoud de duurzame omgang met hemelwater niet structureel wordt afgewogen.


ONDERZOEK

In het onderzoek zijn eerst de kaders van het onderzoek bepaald. Wat zijn de ambities? Hoe hoog ligt de lat? Met het oog op een brede en haalbare oplossing is als doel gesteld om tot een aantal betaalbare ‘standaard’ maatregelen te komen voor rijtjeswoningen dankzij de min of meer uniforme afmetingen van die woningen. De meest gewenste oplossing is het water, mits schoon te laten infiltreren op de plaats waar het valt. Hiermee wordt niet alleen afvoer naar benedenstrooms gebied voorkomen, ook wordt de grondwaterspiegel zo meer op peil gehouden. Uit het onderzoek is gebleken dat dankzij de veelal zandige ondergrond en de diepe grondwaterstanden voor een groot deel van het werkgebied lokaal infiltreren een goede uitkomst biedt.

Maar als het heel hard regent, kan niet al het water direct de grond in. Hoeveel water moet dan worden geborgen? En hoe kan het water dan worden vastgehouden en geïnfiltreerd? Er zijn tal van technische en innovatieve oplossingen beschikbaar; vaak zijn dat kostbare maatregelen. Voor Wonen Limburg was het van belang dat met een geringe financiële investering een constructieve en duurzame bijdrage zou worden geleverd. Dit was een belangrijk uitgangspunt in het onderzoek. Daarbij is ook rekening gehouden met de subsidie voor afkoppelen van hemelwater die bij veel gemeenten beschikbaar.

Gebleken is dat het afkoppelen van de voorzijde van rijtjeswoning technisch goed haalbaar is, maar dat afkoppelen van de achterzijde van woningen vanwege toegankelijkheid en praktische bezwaren niet realistisch is. De meeste geschikte oplossing voor de voorzijde is in beslisschema uitgewerkt voor een vijftal geschikte maatregelen, zoals hiernaast weergegeven. De kosten en afmetingen van de maatregelen zijn daarbij gebaseerd op een bui die eens in de 2 jaar voorkomt. Per maatregel zijn naast de kosten ook de voor- en nadelen in beeld gebracht en is inzichtelijk gemaakt wat de kosten zijn als de ambitie hoger komt te liggen.


PROCES
Daarnaast was het doel van het onderzoek om te zorgen dat het beslisschema en de maatregelen geïntegreerd zouden worden binnen het werkproces van Wonen Limburg. Snel werkt duidelijk dat het technisch handboek en het proces van groot onderhoud (iedere 6 jaar) en renovatie in dat proces de belangrijkste aangrijpingspunten bieden voor het afkoppelen van hemelwater. In het handboek staat beschreven wat en wanneer bepaalde onderdelen geïnspecteerd of vervangen dienen te worden. Om afkoppelen in het proces van groot onderhoud en renovatie te borgen is een stroomschema opgesteld zoals hiernaast uitgewerkt.


CONCLUSIES

Wonen Limburg kan een flinke stap zetten om doelmatig waterklaar te worden door voor rijtjeswoningen standaard afkoppelmaatregelen te hanteren en het proces van afkoppelen te integreren in het technisch handboek, gekoppeld aan de planning voor renovatie en groot onderhoud.


STANDAARD AFKOPPELMAATREGELEN

Water infiltreren op eigen terrein is binnen het werkgebied van Wonen Limburg op veel plaatsen goed mogelijk. Infiltreren op eigen perceel kan echter niet geheel financieel gedekt worden door de beschikbare subsidies. Voor Wonen Limburg is het daarom het meest aantrekkelijk om indien mogelijk en na afstemming met de gemeente hemelwater aan te sluiten op het HWA-riool, bijvoorbeeld via een separate leiding of afkoppelsteen. Als dat niet mogelijk is, gaat voorkeur uit naar aanleg van een verlaging op eigen terrein (laagteberging). Als de ruimte daarvoor niet beschikbaar is dan zijn verticale infiltratie of infiltratie via een grondstrook technische alternatieven. Vanuit het oogpunt van doelmatigheid (lage kosten, hoge effecten) wordt voor de dimensionering van de maatregelen geadviseerd te rekenen met een bui die eens in de 2 jaar voorkomt (T=2). Daarmee wordt circa 98% van alle neerslag die per jaar kan vallen geïnfiltreerd. Uiteraard moet per situatie aanvullend beoordeeld worden hoe bij meer extreme buien met overtollig hemelwater omgegaan kan worden.


AANBEVELINGEN
Om nog verder doelmatig waterklaar te worden wordt aanbevolen dat Wonen Limburg:

  • ‘actief’ de samenwerking opzoekt met de inliggende gemeentes om kansen voor afkoppelen te identificeren, bijvoorbeeld door meeliften met rioolrenovatie, grootschalig wijkonderhoud of specifieke afkoppelprojecten.
  • ‘actief’ deelneemt aan gemeentelijke initiatieven om het klimaatbewustzijn bij bewoners te vergroten. Dit kan helpen om huurders te motiveren om ook zelf afkoppelmaatregelen te nemen, zoals vergroening van tuinen, het plaatsen van infiltratievoorzieningen in de achtertuin en het gebruik van regentonnen
  • met een onderhoudsbeheersysteem gaat werken, ook om de afkoppelvoorzieningen te beheren en monitoren.


28 juni 2019┃Ricardo Vos, Sante Dorigo en Koen Harmsen (redactie: Peter Groenhuijzen)



Waterklaar actueel


Actueel

Waterklaar? kom in actie!
Het klimaat verandert. Lang een wat abstract begrip, maar de meer dan heftige regenbuien met...
Lees meer
Column NR1 “Andere tijden”
De laatste tijd staat de campagne waterklaar volop in de spotlights. Na een aantal zeer droge...
Lees meer

Kennis

Onderzoek

Workshops voor verschillende doelgroepen

Lees meer
Onderzoek

Onderzoeken en innovaties

Lees meer